Over Alexandra

DE KANTELENDE WERKELIJKHEID VAN ALEXANDRA BROEDER en Tijd van de Wolf

 “De grond waarop wij staan, hè, die ziet er wel heel solide uit, maar er hoeft maar dát te gebeuren of je zakt erdoor. En als je er eenmaal door bent gezakt, kun je het wel vergeten. Dan kom je nooit meer terug naar deoppervlakte. Dan moet je je in de donkere wereld eronder maar in je eentje zien te redden.” Haruki Murakami

 “De grond waarop wij staan, hè, die ziet er wel heel solide uit, maar er hoeft maar dát te gebeuren of je zakt erdoor. En als je er eenmaal door bent gezakt, kun je het wel vergeten. Dan kom je nooit meer terug naar deoppervlakte. Dan moet je je in de donkere wereld eronder maar in je eentje zien te redden.” Haruki Murakami

In mijn voorstellingen creëer ik werelden parallel aan onze realiteit. Ze worden veelal bewoond door kinderen of jongeren die een ritueel uitvoeren waar je als volwassen publiek niet zomaar aan kunt ontsnappen. Je wordt aangesproken op je aanwezigheid en hebt geen houvast aan de theaterfictie.

Eerder werk

Zo creëerde ik CandyLand (2008). Op een desolate locatie aan de rand van de stad bouwde ik een dorp in verval. Iedere avond kwam een groep kinderen tot leven, die op zoek ging naar nieuwe ouders onder het publiek. Gangbare rituelen tussen ouder en kind werden door deze kinderen ingezet om het publiek aan hen te binden. Ik had een regulier systeem omgedraaid. Dat deed ik ook in Sweet Dreams (2011), een nachtvoorstelling gebaseerd op het principe van een bijna-dood ervaring. De voorstelling vond plaats op locatie, van zonsondergang tot zonsopgang. Ik creëerde een wereld tussen leven en dood, waarbij het publiek in een bedje lag. Spookachtige kinderen waakten over hen. Ook een voorstelling als MAMMA (2014) kenmerkt mijn werk. In deze performance organiseert een groep pubermeisjes een exorcisme om de moeders van het publiek uit te drijven.

Deze kinderen en jongeren gedragen zich niet naar het beeld dat wij van hen hebben. Vaak zijn het spookachtige verschijningen die de bezoeker terugwerpen op zichzelf. Het publiek wordt aan het wankelen gebracht door hun aanwezigheid. De duistere beeldtaal van mijn werk versterkt dit gevoel: het maakt kwetsbaar – op je hoede haast –  en zogenaamde zekerheden die houvast lijken te bieden verliezen hun functie. Voor dit werk ontving ik in 2010 het Prins Bernard Cultuurfonds Stipendium en in 2012 de Erik Vos Prijs. In september 2019 won ik de Gieskes Strijbis Podiumprijs – voor mijn werk van de afgelopen tien jaar, maar voor het nieuwe pad dat ik in 2017 ben ingeslagen in het bijzonder.

Verschuiving vanaf 2017
Binnen de hierboven beschreven signatuur heeft zich in de afgelopen twee jaar een verschuiving voltrokken. De verbintenis die ik drie jaar geleden in samenwerking met Theater Frascati aanging met Levvel, centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie, bleek het begin van een nieuwe verdieping. De jongeren waarmee ik werkte waren intensief in behandeling. Ook deze jongeren gedroegen zich niet naar het beeld dat het publiek wellicht van hen had: namelijk die van patiënt. Ze werden mysterieuze gidsen, zoals alle spelers in mijn werk.

Vertrekpunt was het werk van de Japanse schrijver Haruki Murakami. Ik zag een overeenkomst tussen de jongeren van Levvel en de personages van Murakami. Beiden hebben een onvermogen tot leven, beiden verglijden in parallelle werelden. Ik creëerde The Well (2017/ 2018) met hen. Een jaar later volgde The Tree(2019), een werk geïnspireerd op het boek De Vegetariër van Han Kang. In deze beeldende installatie ontsnappen tien meisjes aan de verwachtingen van de maatschappij: zij gaan op zoek gaan naar een nieuwe levensvorm en worden een boom. The Tree werd uitgewerkt in 2020 en speelde tienmaal in een uitverkocht Frascati.

In het slaan van de brug tussen theater en psychiatrie – met de artistieke werking als uitgangspunt – ben ik in Nederland een pionier en betreed ik een onontgonnen gebied. Net als dat mijn eerdere werk geen didactisch doel diende, gaat het ook bij mijn huidige werk niet om sociaal-therapeutische projecten maar om kunstwerken. De processen vragen tijd, ze zijn grillig en kwetsbaar. Mijn werk rammelt bewust aan de ratio. Ik zuig mijn publiek mee in een parallel mystiek universum waar de deuren opengaan naar een andere werkelijkheid. Naar dat wat we niet kennen of hebben onderdrukt. Binnen dit universum wil ik ruimte creëren voor de duisternis en kwetsbaarheid die in ons allen huist. Treed u vooral binnen en zet de deur open naar het onbekende.

THE HERITAGE

Misschien zijn alle draken in ons leven wel prinsessen die er alleen maar op wachten ons eens mooi en moedig te zien. Misschien is al het verschrikkelijke in diepste wezen wel het hulpeloze dat ons om hulp vraagt.” Rilke

Per één januari 2021 ontvangt mijn stichting Tijd van de Wolf structurele subsidie van het Fonds voor de Podiumkunsten voor mijn meerjarenplan dat luistert naar de naam The Heritage. Een thematisch plan waarbinnen ik via verschillende wegen en vormen onze omgang met psychische kwetsbaarheid onderzoek. Wat als we op nieuwe manieren zouden kijken naar wat nu als afwijkend en disfunctioneel gedrag wordt bestempeld en we onze beschadigingen met elkaar gaan delen?

De werking van trauma en trauma overdracht speelt hierbinnen een centrale rol. Een trauma komt pas tot rust als het gehoord en gezien wordt. Je eigen draken managen, betekent het trauma dat je bij je draagt erkennen en verwerken, soms wel tot zeven generaties terug. The Heritage kent verschillende theatrale en mysterieuze uitingsvormen van dat gegeven. Binnen dit plan werk ik niet enkel voorstellingsgericht maar bepaal ik in nauwe samenwerking met de partners – musea, platforms, theaters en zorginstellingen – de gewenste uitingsvorm. Parallel hieraan laat ik mij doorlopend voeden door gesprekken en sessies met bijzondere denkers in de wereld van de (systeem) psychologie en spiritualiteit zoals Kitlyn Tjin a Dije en Renée F Gloudemans en filosoof Welmoed Vlieger, alsmede door visionaire psychologen als Jim van Os en Paul Verhaeghe.

De theatrale wereldendie Ik binnen The Heritage ontwikkel worden bewoond of vertegenwoordigd door kinderen en jongeren met een psychische kwetsbaarheid. Performers die de duisternis in zich herbergen waar wij ons vaak voor afsluiten. Wat mij interesseert is dat de sleutel die deze jongeren hebben, ons toegang geeft tot een gebied waar de meeste mensen bang voor zijn. Zo kunnen zij een ‘andere werkelijkheid’, ontsluiten. Opdat die werkelijkheid, die kant in ieder van ons gezien, gehoord en gedeeld wordt. De theatrale ruimte die ik creëer is een uitnodiging – noem het provocatie – tot het etaleren van kwetsbaarheid in een maatschappij die dolgraag onkwetsbaar wil lijken. Een ruimte waarin we een vertaling maken van een (donkere) binnenwereld. Ik neem mijn performers en mijn publiek mee in de kracht van de verbeelding. Via de universele en poëtische kracht van het kunstwerk kunnen we onze eigen duistere kanten en kwetsbaarheid misschien beter begrijpen.

The Heritage komt tot stand in een nauwe samenwerking met mijn artistieke team bestaande uit Sacha Zwiers (vormgeving), Roald van Oosten (muziek), Varja Klosse (lichtontwerp), Berthe Spoelstra of Liet Lenshoek (dramaturgie), Nikita Oldert (regie assistent en productie) en Sacha van den Haak (grafisch ontwerp). De zakelijke leiding is in handen van Wilma Kuite en de PR van Cat van der Voort, van Alles voor de Kunsten.

Actuele samenwerkingspartners zijn Theater Frascati, Over het IJ Festival, Oerol, Theaterfestival Boulevard, De Toneelschuur, Museum van de Geest, Beautiful Distress en de GGZ instellingen Levvel, Reinier van Arkel, het Huis en Bodytolk. Nieuwe netwerken en partners dienen zich nog steeds aan en worden actief opgezocht.